Đọc văn bản và thực hiện yêu cầu bên dưới.

NGƯỜI NGHĨA PHỤ Ở KHOÁI CHÂU

(Lược dẫn phần đầu: Từ Đạt ở Khoái Châu, làm quan tại thành Đông Quan, kết thông gia với nhà quan Thiêm thư là Phùng Lập Ngôn. Con trai Phùng là Trọng Quỳ kết duyên với con gái Từ là Nhị Khanh. Nhị Khanh biệt cư xử khéo léo, được khen là người nội trợ hiền. Trọng Quỳ lớn lên, dần sinh chơi bời lêu lổng, Nhị Khanh thường vẫn can ngăn. Trong triều nhiều kẻ ghét Phùng Lập Ngôn, tiến cử vua cho ông đi dẹp giặc. Phùng Lập Ngôn để Nhị Khanh ở lại quê nhà, cùng con trai vào Nghệ An.)

Trọng Quỳ thấy Nhị Khanh không đi, có ý quyến luyến không dứt. Nhị Khanh ngăn bảo rằng:

– Nay nghiêm đường vì tính nói thẳng mà bị người ta ghen ghét, không để ở lại nơi khu yếu, bề ngoài là tiến cử đến chốn hùng phiên, bên trong thực dồn đuổi vào chỗ tử địa. Chả lẽ đành để cha ba đào muôn dặm, lam chướng nghìn trùng, hiểm nghèo giữa đám kình nghê, cách trở trong vùng lèo mán, sớm hôm không người săn sóc, không kẻ đỡ thay? Vậy chàng nên chịu khó đi theo. Thiếp đâu dám đem mối khuê tình để lỗi bề hiếu đạo. Mặc dầu cho phấn nhạt hương phai, hồng rơi tía rụng, xin chàng đừng bận lòng đến chốn hương khuê.

Sinh không đừng được, mới bày một bữa tiệc từ biệt, rồi cùng Lập Ngôn đem người nhà đi vào phương Nam. Không ngờ lòng giời khó hiểu, việc người khôn lường, cha mẹ Nhị Khanh nối nhau tạ thế. Nàng đưa tang về Khoái Châu, chôn cất cúng tế xong rồi, đến ở chung cùng với bà cô Lưu thị.

(Lược một đoạn: Bà cô Lưu thị có người cháu ngoại là quan tướng quân họ Bạch muốn lấy Nhị Khanh. Lưu thị bằng lòng, khôn khéo khuyên Nhị Khanh đồng ý, nhưng nàng một mực chối từ. Nhị Khanh nhờ người bõ già vốn là đầy tớ cũ, lặn lội vào xứ Nghệ để hỏi thăm tin tức thì gặp được Trọng Quỳ mới hay Phùng Lập Ngôn đã mất, gia sản không còn. Người bõ già đưa Trọng Quỳ về quê đoàn tụ. Trọng Quỳ vì quen phóng đãng nên qua lại cùng người lái buôn là Đỗ Tam bê tha lêu lổng. Đỗ ham Trọng Quỳ có vợ đẹp nên thường lấy lợi nhử anh. Nhị Khanh khuyên răn Trọng Quỳ cũng không được.)

Một hôm, Trọng Quỳ cùng các bè bạn họp nhau đánh tử sắc. Đỗ Tam bỏ ra trăm vạn đồng tiền để đánh và đòi Trọng Quỳ đánh bằng Nhị Khanh. Trọng Quỳ quen mùi vẫn được luôn, chẳng suy nghĩ gì, liền bằng lòng cách ấy. Giấy giao kèo viết xong rồi vừa uống rượu vừa gieo quân. Trọng Quỳ gieo ba lần đều thua cả ba, sắc mặt tái mét; cử toạ cũng đều ngơ ngác buồn rầu hộ.

Trọng Quỳ phải cho gọi Nhị Khanh đến, bảo rõ thực tình, đưa tờ giao kèo cho xem và yên ủi rằng:

– Tôi vì nỗi nghèo nó bó buộc, để luỵ đến nàng. Việc đã đến thế này, hối lại cũng không kịp nữa. Thôi thì bi hoan tản tụ cũng là việc thường của người ta. Nàng nên tạm về với người mới, khéo chiều chuộng hắn, rồi bất nhật tôi sẽ đem tiền đến chuộc.

Nàng liệu cơ không thể thoát khỏi, giả vờ nói tử tế rằng:

– Bỏ nghèo theo giàu, thiếp lẽ đâu từ chối. Số giời xếp đặt, há chẳng là tiền định hay sao! Nếu chồng mới không nỡ rẻ bỏ, còn đoái thu đến cái dung nhan tàn tạ này, thiếp xin sửa túi nâng khăn, hết lòng hầu hạ như đã đối với chàng xưa nay. Nhưng xin cho uống một chén rượu, mượn làm một chén tiễn biệt và cho về từ giã các con một chút.

Đỗ cả mừng, rót đầy một chén rượu xà cừ đưa mời nàng uống. Uống xong, nàng về nhà ôm lấy hai con, vỗ vào lưng mà bảo rằng:

– Cha con bạc tình, mẹ đau buồn lắm. Biệt li là việc thường thiên hạ, một cái chết với mẹ có khó khăn gì. Nhưng mẹ chỉ nghĩ thương các con mà thôi.

Nói xong, lấy đoạn dây tơ thắt cổ mà chết.

(Lược một đoạn: Sau khi vợ chết, Trọng Quỳ hối hận vô cùng. Một hôm, đi đường xa, ngủ dưới gốc cây thì được Nhị Khanh báo mộng, hẹn gặp ở đền Trưng Vương. Trọng Quỳ đúng hẹn đến trước đền, đợi từ chiều tà đến quá nửa đêm thì Nhị Khanh xuất hiện, báo tin cho Trọng Quỳ.)

Khi nói đến việc hiện thời, Nhị Khanh chau mày:

– Thiếp thường theo chầu tả hữu Đức Bà ở đây, được trộm nghe chư tiên nói chuyện với nhau, bảo Hồ triều sẽ hết vào năm Bính Tuất, binh cách nổi lớn, số người bị giết chóc đến chừng hơn 20 vạn, ấy là chưa kể số bị bắt cướp đi. Nếu không phải người trồng cây đức đã sâu e ngọc đá đều bị cháy cả. Bấy giờ có một vị chân nhân họ Lê, từ miền Tây Nam xuất hiện; chàng nên khuyên hai con bền chí đi theo vị ấy, thiếp dù chết cũng không nát.

Trời gần sáng, Nhị Khanh vội cáo biệt, vừa đi vừa ngoảnh đầu nhìn lại, rồi thoắt chốc thì biến đi mất.

Trọng Quỳ bèn không lấy ai nữa, chăm chỉ nuôi hai con cho nên người. Đến khi vua Lê Thái Tổ tuốt gươm đứng dậy ở Lam Sơn, hai người con trai đều đi theo, trải làm đến chức Nhập thị nội. Đến nay ở Khoái Châu hiện còn con cháu.

(Trích Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ)