II. Luyện tập và vận dụng

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

1. Đọc

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

KHÓC DƯƠNG KHUÊ

Trích, NGUYỄN KHUYẾN

[...] Bác già, tôi cũng già rồi,
Biết thôi, thôi thế thì thôi mới là!
Muốn đi lại tuổi già thêm nhác,
Trước ba năm gặp bác một lần;
Cầm tay hỏi hết xa gần,
Mừng rằng bác vẫn tinh thần chưa can.
Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,
Tôi lại đau trước bác mấy ngày;
Làm sao bác vội về ngay,
Chợt nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời.
Ai chẳng biết chán đời là phải,
Vội vàng sao đã mải lên tiên;
Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.
Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,
Viết đưa ai, ai biết mà đưa.
Giường kia treo cũng hững hờ,
Đàn kia gẩy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn.
Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở,
Tôi tuy thương, lấy nhớ làm thương;
Tuổi già hạt lệ như sương,
Hơi đâu chuốc lấy hai hàng chứa chan!

(Thơ văn Nguyễn Khuyến, NXB Văn học, Hà Nội, 1979, tr. 146-147)

Chọn phương án đúng.

Trả lời câu hỏi.

Câu 1. Tâm trạng của tác giả được thể hiện như thế nào trong đoạn trích?

Câu 2. Những biểu hiện nào cho thấy tình cảm sâu nặng giữa tác giả và người bạn của mình?

Câu 3. Chỉ ra các từ láy được sử dụng trong đoạn trích và phân tích hiệu quả nghệ thuật ở từng trường hợp.

Hiệu quả của việc sử dụng từ láy trong các câu thơ:

− Vội vàng (Vội vàng sao đã mải lên tiên): từ này thường nói về sự gấp gáp trong hành động, ở đây được dùng để làm nổi bật ý: cái chết của bạn đột ngột đến vô lí.

− Đắn đo (Câu thơ nghĩ đẳn đo không viết): làm thơ là bộc lộ cảm xúc một cách tự nhiên khi trong lòng có cảm hứng mãnh liệt, vậy mà giờ đây tác giả có sự cân nhắc giữa làm và không làm, chứng tỏ tin bạn mất đã chi phối sâu sắc mọi hoạt động trong đời sống của nhà thơ.

− Hững hờ (Giường kia treo cũng hững hờ): cả câu thơ vốn nhắc điển tích nói về sự yêu quý, trân trọng đối với bạn của Trần Phồn thời Hậu Hán ở Trung Quốc; dùng từ hững hờ gắn với điển này, câu thơ hàm ý rằng, những điều dành cho nhau xưa nay ấm áp là thế, giờ đây khi bạn mất rồi, mọi thứ trở nên lạnh nhạt, không còn ý nghĩa.

− Chứa chan (Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan): tuổi già, không còn sức, đến nước mắt cũng chỉ "như sương", nhưng không cần "ép" thì nó vẫn ứa ra tự nhiên, dù chẳng "chứa chan" thì tình cảm vẫn vô cùng sâu đậm.

Câu 4. Em cần làm gì để biết ý nghĩa của các điển tích được tác giả sử dụng trong đoạn trích? Phân tích tác dụng của các điển tích đó.

− HS cần xem cước chú để biết những câu thơ nào có dùng điển tích.

− Đoạn trích Khóc Dương Khuê có hai điển tích là cước chú (3) giải thích điển tích trong câu thơ Giường kia treo cũng hững hờ; cước chú (4) giải thích điển tích Đàn kia gẩy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn.

Câu 5. Ở những câu thơ sau, biện pháp tu từ điệp ngữ có tác dụng như thế nào trong việc diễn tả các cung bậc cảm xúc của nhà thơ?

Rượu ngon không có bạn hiền,

Không mua không phải không tiền không mua.

Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,

Viết đưa ai, ai biết mà đưa:

Giường kia treo cũng hững hờ,

Đàn kia gẩy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn.

2. Viết

Viết bài văn phân tích trích đoạn bài thơ Khóc Dương Khuê ở phần Đọc.

* Một số gợi ý viết bài văn như sau:

− Cảm hứng chủ đạo của đoạn thơ.

− Mạch cảm xúc của đoạn thơ (thể hiện qua các biểu hiện tâm trạng như đã trình bày ở phần gợi ý trả lời câu hỏi 1).

− Giá trị biểu hiện của các yếu tố nghệ thuật nổi bật: thể thơ, nhịp, vần, biện pháp tu từ, từ láy, điển tích, điển cố,... (vận dụng những ý đã diễn giải ở phần trả lời các câu hỏi).

3. Nói và nghe

Thảo luận về vai trò của tình bạn trong cuộc sống.

* Gợi ý một số vai trò cốt lõi của tình bạn trong cuộc sống:

+ Sẻ chia và thấu hiểu: Tình bạn là chỗ dựa tinh thần vững chắc, nơi ta có thể trải lòng, giải toả áp lực và tìm kiếm sự đồng cảm trong những lúc khó khăn, cô đơn.

+ Đồng hành và hỗ trợ: Bạn bè chân chính luôn sẵn sàng giúp đỡ, sát cánh cùng ta vượt qua những thử thách, biến cố trong cuộc sống cả về vật chất lẫn tinh thần.

+ Động lực phát triển: Những người bạn tốt truyền năng lượng tích cực, thẳng thắn góp ý chân thành giúp ta nhận ra khuyết điểm và nỗ lực hoàn thiện bản thân mỗi ngày.

+ Gia tăng niềm vui cuộc sống: Tình bạn mang đến những tiếng cười, kỷ niệm đẹp và giúp các khoảnh khắc trải nghiệm, học tập hay vui chơi trở nên trọn vẹn, ý nghĩa hơn.

+ Mở rộng thế giới quan: Mối quan hệ bạn bè giúp ta học hỏi thêm nhiều góc nhìn mới, nâng cao kỹ năng giao tiếp và sống cởi mở, bao dung hơn với mọi người xung quanh.