I. Lý thuyết
1. Biểu tượng
− Biểu tượng là hình ảnh mang tính ngụ ý, vượt lên chức năng miêu tả, gợi nhiều tầng ý nghĩa và khơi gợi cảm nhận, suy tư về những điều mang tính phổ quát.
− Biểu tượng thường được hình thành trong quá trình sử dụng lâu dài nên có ý nghĩa ổn định, bền vững. Ngoài ý nghĩa gắn với bản chất của sự vật, biểu tượng còn thể hiện quan niệm, triết lí về con người và cuộc sống. Khi sáng tác, nhà văn, nhà thơ có thể kế thừa các biểu tượng sẵn có hoặc sáng tạo những biểu tượng mới mang dấu ấn cá nhân.
2. Yếu tố siêu thực trong thơ
− Yếu tố siêu thực trong thơ biểu hiện qua những hình ảnh kì lạ, gắn kết với nhau theo những liên tưởng, phản đề bất ngờ, gợi cảm giác khó hiểu. Những hình ảnh này được hình thành tự nhiên từ sự vận động của tiềm thức và vô thức.
− Để khám phá tiềm thức, các nhà thơ siêu thực đề cao lối viết tự động, hạn chế sự chi phối của lí trí. Tuy yếu tố siêu thực đã xuất hiện trong một số tác phẩm trung đại và dân gian, nhưng chỉ trở thành hiện tượng thẩm mĩ đặc trưng ở thơ hiện đại theo chủ nghĩa siêu thực hoặc chịu ảnh hưởng sâu đậm của khuynh hướng này.
3. Phong cách cổ điển
− Phong cách cổ điển là phong cách sáng tác hình thành từ thời trung đại, chịu ảnh hưởng của quan niệm thế giới có trật tự, ổn định và con người phải tuân theo những chuẩn mực nhất định.
− Phong cách cổ điển có những đặc trưng cơ bản như: Nghiêng về thể hiện các đề tài cao nhã; đề cao cái vĩnh hằng, bất biến; hướng tới những mẫu hình lí tưởng; coi trọng tính quy phạm trong tổ chức các yếu tố nghệ thuật và xây dựng kết cấu hoàn mĩ.
4. Phong cách lãng mạn
− Theo nghĩa rộng, phong cách lãng mạn chỉ khuynh hướng nghệ thuật đối lập với phong cách cổ điển. Theo nghĩa hẹp, đây là khuynh hướng sáng tác xuất hiện ở châu Âu từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ XIX, gồm khuynh hướng tích cực (tin tưởng, hướng tới thế giới tốt đẹp, lí tưởng) và khuynh hướng tiêu cực (bi quan, thoát li hiện thực).
− Trong sáng tác văn học, phong cách lãng mạn có các đặc điểm nổi bật: Khẳng định cái cao cả; đề cao chủ thể sáng tạo và trí tưởng tượng; coi trọng thế giới nội tâm, cảm xúc mãnh liệt; sử dụng nhiều yếu tố tương phản để tăng hiệu quả biểu đạt.
II. Thực hành
Câu 1. Tìm đọc một bài thơ trung đại Việt Nam, nêu đề tài, chủ đề, thể thơ và chỉ ra một vài biểu hiện của phong cách cổ điển được thể hiện trong bài thơ đó.
Gợi ý trả lời:
Câu 2. Giới thiệu một bài thơ có phong cách lãng mạn và chỉ ra một số biểu hiện nổi bật của phong cách đó trong bài thơ.
Gợi ý trả lời:
Câu 3. Tìm đọc một bài thơ có yếu tố siêu thực (chẳng hạn, Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử, Tì bà của Bích Khê, Lá diêu bông của Hoàng Cầm,...). Chỉ ra và nêu ý nghĩa của một số hình ảnh siêu thực trong bài thơ đó.
Gợi ý trả lời:
Câu 4. So sánh, đánh giá hình tượng người lính được thể hiện trong tác phẩm Tây Tiến (Quang Dũng) và một bài thơ cùng đề tài mà bạn đã được học hoặc đọc thêm.
Gợi ý trả lời:
