I. Lý thuyết

1. Tiểu thuyết hiện đại

− Tiểu thuyết là tác phẩm tự sự quy mô lớn, phản ánh hiện thực đời sống qua nhiều nhân vật, tình huống và sự kiện; có khả năng khái quát những vấn đề lớn của xã hội. Từ thời cổ đại, tiểu thuyết đã phát triển qua nhiều giai đoạn, thích ứng với bối cảnh lịch sử, văn hoá và thẩm mĩ của từng thời đại.

− Tiểu thuyết hiện đại là loại tiểu thuyết thể hiện tư duy nghệ thuật mới, mang tính hiện đại về đời sống, phân biệt với tiểu thuyết cổ điển ở cách nhìn và cách thể hiện. Một số đặc điểm nổi bật:

2. Phong cách hiện thực

− Phong cách hiện thực phản ánh chân thực mối quan hệ giữa hoàn cảnh xã hội và con người, quan tâm đến đời sống hiện thực hơn là lí tưởng hoá.

− Phong cách hiện thực có lịch sử phát triển lâu dài, tiêu biểu trong văn học thế kỉ XIX với các tác giả như S. Đi-ken (Ch. Dickens), H. Đờ Ban-dắc (H. de Balzac), L. Tôn-xtôi (L. Tolstoy), G. Phơ-lô-be (G. Flaubert), F. Đô-xtôi-ép-xki (F. Dostoevsky),... Ở Việt Nam, đầu thế kỉ XX có Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao,...

− Phong cách hiện thực thường được đối lập với phong cách lãng mạn: Nếu hiện thực chú trọng phản ánh khách quan thì lãng mạn đề cao tưởng tượng và lí tưởng.

3. Nói mỉa và nghịch ngữ

− Nói mỉa là biện pháp tu từ thể hiện thái độ mỉa mai hoặc đánh giá mang tính phủ định của người nói, người viết đối với sự vật, sự việc. Nói mỉa thường dựa trên sự đối lập giữa nghĩa hiển ngôn và hàm ngôn, trong đó hàm ngôn thể hiện thái độ phê phán, châm biếm hoặc nhắc nhở.

− Nghịch ngữ là biện pháp tu từ sử dụng một cụm từ gây ấn tượng mạnh, làm nổi bật tính chất trái ngược của sự vật, hiện tượng hoặc cách nhìn của người nói. Nghịch ngữ thường xuất hiện trong nói mỉa để tăng hiệu quả biểu đạt, nhưng cũng có thể được dùng độc lập nhằm nhấn mạnh ý nghĩa của phát ngôn.

II. Thực hành

Câu 1. Bài học đã bổ sung cho hiểu biết của bạn về truyện nói chung và tiểu thuyết hiện đại nói riêng như thế nào?

Gợi ý trả lời:

Câu 2. Nêu nhận thức của bạn về khả năng lớn lao của tiểu thuyết trong việc trần thuật những sự kiện có quy mô lớn, gây ảnh hưởng đến toàn xã hội và kể về những câu chuyện đời thường dung dị, nhỏ bé.

Gợi ý trả lời:

Câu 3. Hai văn bản Xuân Tóc Đỏ cứu quốc (trích) và Mùa lá rụng trong vườn (trích) cho thấy điều gì về sự đa dạng trong các hướng tìm tòi, phát triển của tiểu thuyết hiện đại?

Gợi ý trả lời:

Câu 4. Khi tiến hành so sánh hai tác phẩm truyện với nhau, cần phải đảm bảo được những nguyên tắc gì? Bạn hiểu như thế nào về ý nghĩa của việc đánh giá các tác phẩm văn học (trong đó có tác phẩm truyện) dựa trên sự so sánh?

Gợi ý trả lời: