III. VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG KHÔNG SINH NĂNG LƯỢNG

1. Một số khoáng chất thiết yếu

- Các khoáng chất rất cần thiết để cơ thể lớn lên khỏe mạnh và hoạt động bình thường mỗi ngày.

- Phân loại:

+ Khoáng chất đa lượng: Cơ thể cần trên 250 mg/ngày. Ví dụ:

• Canxi: Cho xương và răng chắc khỏe.
• Natri, Kali: Giúp giữ lượng nước trong cơ thể ở mức cân bằng.

+ Khoáng chất vi lượng: Cơ thể cần dưới 20 mg/ngày. Ví dụ:

• Sắt: Giúp máu mang oxy đi khắp cơ thể.
• Kẽm: Quan trọng cho hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại bệnh tật.

* Vai trò cụ thể của một số khoáng chất:

- Calcium (Canxi):

+ Xây dựng xương và răng chắc khỏe.

+ Giúp trẻ lớn và phát triển.

+ Tham gia nhiều hoạt động quan trọng khác (máu đông, dẫn truyền thần kinh, hấp thu vitamin B₁₂,...).

+ Thiếu canxi:

• Trẻ còi xương, chậm lớn,...
• Người lớn loãng xương.

- Natri:

+ Quan trọng cho dịch ngoài tế bào.

+ Duy trì áp suất thẩm thấu.

+ Kích thích dẫn truyền thần kinh.

+ Tăng cường chức năng não bộ.

+ Giúp cân bằng pH và bảo vệ cơ thể khỏi mất dịch.

+ Thừa natri:

• Tăng áp suất thẩm thấu.
• Tăng huyết áp và các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

- Sắt:

+ Kết hợp với protein tạo hemoglobin (huyết sắc tố) trong hồng cầu để vận chuyển oxy.

+ Tham gia thành phần của một số enzyme.

+ Thiếu sắt: Gây bệnh thiếu máu.

- Kẽm:

+ Quan trọng cho tăng trưởng, miễn dịch, sinh sản.

+ Giúp chuyển hóa năng lượng và hình thành các cơ quan.

+ Giúp ăn ngon miệng và phát triển tốt.

+ Thiếu kẽm: Trẻ chậm lớn, giảm sức đề kháng, dễ mắc bệnh nhiễm trùng.

- Iodine (I ốt):

+ Giúp tuyến giáp hoạt động bình thường.

+ Phòng bệnh bướu cổ và thiểu năng trí tuệ.

+ Thiếu i ốt:

• Ảnh hưởng đến tăng trưởng và phát triển (đặc biệt ở não bộ).
• Phụ nữ mang thai thiếu i ốt ảnh hưởng đến thai nhi.

2. Một số vitamin thiết yếu

- Vitamin:

+ Có trong cơ thể với lượng rất nhỏ.

+ Đóng vai trò cực kì quan trọng trong việc duy trì sự sống và các hoạt động của cơ thể.

+ Cơ thể con người cần trên 20 loại vitamin thiết yếu.

- Phân loại theo khả năng hòa tan:

+ Vitamin tan trong chất béo: Vitamin A, D, E và K.

+ Vitamin tan trong nước: Vitamin C, B₁, B₂, B₆, B₁₂, PP,...

* Vai trò cụ thể của một số vitamin:

- Vitamin A:

+ Cần cho tăng trưởng, phát triển cơ thể và xương.

+ Giúp da và niêm mạc (tiêu hóa, hô hấp, mắt,...) khỏe mạnh, không bị nhiễm trùng.

+ Thiếu vitamin A:

• Gây bệnh khô mắt, có thể gây mù.
• Làm trẻ chậm lớn, giảm miễn dịch, ảnh hưởng trí tuệ trẻ.

- Vitamin nhóm B (B₁, B₆, B₁₂,...):

+ Giúp cơ thể tạo năng lượng từ thức ăn.

+ Bảo vệ da, các dây thần kinh, đường tiêu hóa.

+ Thiếu Vitamin B₁:

• Rối loạn chuyển hóa carbohydrate và amino acid.
• Ảnh hưởng thần kinh, tim mạch (bệnh beriberi),...

+ Thiếu Vitamin B₆:

• Gây thiếu máu, trầm cảm, rối loạn ý thức.

+ Thiếu Vitamin B₁₂:

• Gây thiếu máu ác tính, thoái hóa thần kinh tủy sống.
• Giảm trí nhớ, tê bì chân tay.
• Các bệnh tim mạch, tiêu hóa kém,...

- Vitamin C:

+ Bảo vệ cấu trúc của xương, răng, da, mạch máu.

+ Giúp mau lành vết thương.

+ Giúp hấp thu sắt, canxi và folic acid.

+ Thiếu vitamin C:

• Gây mệt mỏi, chậm lành vết thương.
• Chảy máu chân răng, chảy máu lợi.

- Vitamin D:

+ Giúp cơ thể hấp thụ tốt canxi và phosphorus.

=> Hình thành và duy trì hệ xương, răng vững chắc.

+ Thiếu vitamin D:

• Làm giảm quá trình khoáng hóa ở xương.
• Còi xương ở trẻ, loãng xương ở người lớn.