Kỳ thi thử tốt nghiệp THPT Sở GD&ĐT tỉnh Cao Bằng SVIP

Hướng dẫn giải:

Câu 1. (0,5 điểm)

– Đoạn thơ viết theo thể thơ tự do.

– Dấu hiệu: Số chữ trong mỗi dòng không đều, cách ngắt nhịp linh hoạt, không bị gò bó bởi niêm luật.

Câu 2. (0,5 điểm)

Tác giả so sánh "đất nước" với "con thuyền".

Câu 3. (1,0 điểm)

Tác dụng của phép điệp "Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi":

– Tạo điệp khúc, tăng tính nhạc, tạo sự liên kết chặt chẽ và nhịp điệu dồn dập, tha thiết cho bài thơ.

– Nhấn mạnh hai hình tượng trung tâm là "gió" (biểu tượng cho thiên nhiên, sức sống, sự tự do, những biến động lịch sử) và "tình yêu" (biểu tượng cho tình cảm con người, sự gắn kết) luôn hiện hữu, bất tử trên dải đất hình chữ S.

– Khẳng định niềm tự hào, tình yêu quê hương đất nước nồng nàn, tha thiết của tác giả.

Câu 4. (1,0 điểm)

Sự vận động của nhân vật trữ tình "tôi" có sự vận động rõ rệt theo mạch thơ:

– Bắt đầu với những suy ngẫm, chiêm nghiệm mang tính khái quát về vẻ đẹp, sức sống và lịch sử gian lao của đất nước thông qua hình tượng "gió và tình yêu".

– Tiếp theo, những trăn trở, đối thoại với chính lòng mình (đã có lúc muốn khép lòng lại để tìm sự bình yên nhưng nhận ra không thể sống thiếu những khát vọng yêu thương và không thể tách rời cộng đồng).

– Cuối cùng, cảm xúc bùng lên thành khát vọng dâng hiến mãnh liệt (ước hoá thành ngọn gió để ôm trọn nước non, xoa dịu nỗi đau, mang lại hơi ấm và niềm vui cho cuộc đời).

Câu 5. (1,0 điểm)

Sự tương đồng về mặt ý nghĩa:

– Về hình ảnh: Cả hai tác giả đều sử dụng biện pháp so sánh để ví đất nước với những hình ảnh đẹp đẽ, kỳ vĩ và tràn đầy sức sống ("con thuyền lướt sóng", "vì sao").

– Về nội dung tư tưởng: Đều thể hiện tư thế chủ động, sức mạnh nội tại và xu thế đi lên, tiến về phía trước đầy lạc quan của đất nước bất chấp mọi khó khăn, bão giông hay gian nan của lịch sử.

– Về tình cảm: Cả hai câu thơ đều kết tinh tình yêu quê hương sâu nặng, niềm tự hào và niềm tin bất diệt của các nhà thơ vào tương lai tươi sáng của dân tộc.

Hướng dẫn giải:

Câu 1. (2,0 điểm)

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn (0,25 điểm):

− Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn.

− Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0,25 điểm): Phân tích hình tượng "gió" qua cảm nhận của nhân vật trữ tình "tôi" trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận (1,5 điểm):

Gợi ý:

– Gió là hiện thân của lịch sử và hồn thiêng sông núi:

+ Gió không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà là chứng nhân lịch sử: "Thổi không yên suốt chiều dài lịch sử".

+ Gió gắn liền với đất đai, đời sống, mang theo hơi thở của ngàn xưa ("Tiếng gọi ngàn đời không khuất phục").

– Gió là biểu tượng của sức sống, sự kết nối và khát vọng:

+ Gió "gieo tung những hạt giống", làm "mau khô giọt nước mắt". Gió mang đến sự sinh sôi, xoa dịu đau thương.

+ Gió kết nối con người: "Những mối tình trong gió bão tìm nhau", kết nối cá nhân với cộng đồng ("sức gió muôn người").

– Gió là những biến động, thử thách của thời đại:

+ Hình ảnh "gió bão", "lốc bụi", "vòng xoáy gian nan" tượng trưng cho những khó khăn mà đất nước và con người phải vượt qua.

+ Gió đẩy con thuyền đất nước tiến lên phía trước.

– Gió là khát vọng dâng hiến của nhân vật trữ tình:

+ Ước nguyện "hoá thành ngọn gió" để "ôm trọn vẹn nước non", "thổi ấm những đỉnh đèo", "mát rượi những mái nhà".

+ Thể hiện sự chuyển hoá từ cảm nhận thụ động sang chủ động dâng hiến, mong muốn lan toả tình yêu và sự sẻ chia đến mọi miền.

=> Với ngôn ngữ giàu chất thơ và hình ảnh phóng khoáng, Lưu Quang Vũ đã khắc hoạ một ngọn gió mang linh hồn của đất nước và khát vọng của con người.

Câu 2. (4,0 điểm)

a. Bảo đảm yêu cầu về bố cục, dung lượng của bài văn nghị luận:

Bảo đảm yêu cầu về bố cục và dung lượng của bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ).

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Viết bài văn nghị luận với chủ đề: Tuổi trẻ với kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

c. Viết được bài văn đảm bảo các yêu cầu:

HS biết triển khai và làm sáng tỏ vấn đề nghị luận. Sau đây là một số gợi ý:

* Mở bài:

– Dẫn dắt từ hình ảnh "gió và tình yêu" trong đoạn thơ – một biểu tượng cho sức sống, khát vọng vươn lên của dân tộc.

– Liên hệ thực tế: Đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới với nhiều cơ hội và thách thức.

– Nêu vấn đề: Tuổi trẻ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

* Thân bài:

– Giải thích:

+ "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc":

++ Thời kì đất nước phát triển mạnh mẽ về kinh tế, khoa học – công nghệ, hội nhập quốc tế.

++ Đòi hỏi sự đổi mới, sáng tạo, bản lĩnh để khẳng định vị thế.

+ Tuổi trẻ: Lực lượng năng động, sáng tạo, là tương lai của đất nước.

– Vai trò của tuổi trẻ trong kỷ nguyên mới:

+ Tuổi trẻ là nguồn lực sáng tạo vô biên: Nếu "Gió gieo tung những hạt giống", thì tuổi trẻ gieo những ý tưởng đổi mới, những khởi nghiệp sáng tạo, những giải pháp công nghệ làm thay đổi diện mạo đất nước.

+ Tuổi trẻ là lực lượng tiên phong hội nhập: Với lợi thế về ngoại ngữ, tư duy toàn cầu, thế hệ trẻ là những "ngực buồm" đón nhận luồng gió tri thức từ nhân loại để đưa đất nước ra biển lớn.

+ Tuổi trẻ là người giữ gìn và phát huy bản sắc: "Gió và tình yêu" luôn song hành. Vươn mình không có nghĩa là đánh mất gốc rễ. Tuổi trẻ cần mang theo hồn cốt dân tộc (như "Bài hát cũ hát cùng đồng đội") vào không gian số toàn cầu.

– Khát vọng dâng hiến của tuổi trẻ:

+ Tuổi trẻ cần có tâm thế sẵn sàng: Không chỉ ngồi chờ gió đến mà phải tự tạo ra gió. Phải biết hy sinh cái tôi nhỏ bé để hoà vào "sức gió muôn người", biến nỗi đau thành hành động, biến thách thức thành cơ hội.

+ Lòng yêu nước trong kỷ nguyên mới không chỉ là cầm súng bảo vệ biên cương, mà còn là ngồi trước bàn phím, trong phòng thí nghiệm hay trên giảng đường để khẳng định trí tuệ Việt Nam.

– Những thách thức và yêu cầu đối với tuổi trẻ:

+ Thách thức: Sự đào thải nghiệt ngã của công nghệ, những cám dỗ của lối sống hưởng thụ, thực dụng ("muốn nguôi yên/ Khép cánh cửa lòng mình cho gió lặng").

+ Yêu cầu:

++ Rèn luyện bản lĩnh, đạo đức ("thổi ấm những đỉnh đèo buốt giá" – sống có trách nhiệm, sẻ chia).

++ Tự học, tự trang bị kỹ năng số, tư duy phản biện.

* Kết bài:

– Khẳng định lại vấn đề: Đất nước không thể vươn mình nếu mỗi người trẻ không tự vươn mình.

– Thông điệp: Hãy để "gió và tình yêu" thổi bùng lên khát vọng trong mỗi trái tim. Tuổi trẻ hãy là những "ngọn gió" mạnh mẽ nhất, đưa con thuyền Việt Nam vượt sóng dữ, ghi danh trên bản đồ các cường quốc năm châu.