Đề thi thử tốt nghiệp THPT lần 2 của Sở Giáo dục và Đào tạo Lạng Sơn SVIP

Hướng dẫn giải:

Câu 1. (0,5 điểm)

Vấn đề nghị luận của văn bản là: Cơ hội trong cuộc sống (cách nhận diện cơ hội từ trong thách thức và thái độ chủ động kiến tạo cơ hội của con người).

Câu 2. (0,5 điểm)

Học sinh có thể chọn một trong hai câu văn sau:

– Câu 1: "Mỗi cơ hội thường đến dưới dạng một thách thức, giống như một bà tiên thường đội lốt một kẻ ăn mày.".

– Câu 2: "Và chúng ta, giống như rất nhiều nhân vật trong truyện cổ tích, thường xua đuổi cơ hội như xua đuổi những kẻ ăn mày.".

Câu 3. (1,0 điểm)

Câu văn trên có thể được hiểu như sau:

– Một cuộc sống quá êm đềm, bằng phẳng ("an bài tẻ nhạt") dễ khiến con người trở nên thụ động, khiến những khả năng, thế mạnh tiềm ẩn bên trong không có dịp bộc lộ và bị lãng quên ("ngủ vùi").

– Khi đối mặt và chủ động vượt qua khó khăn, nghịch cảnh ("vật lộn với thách thức"), con người buộc phải huy động mọi giới hạn về trí tuệ, nghị lực và thể chất.

=> Chính quá trình rèn luyện gian khổ đó là chất xúc tác mạnh mẽ giúp đánh thức và phát huy tối đa những tiềm năng, sức mạnh nội tại ("phát triển tận độ năng lực").

Câu 4. (1,0 điểm)

– Các bằng chứng trong đoạn văn (3): Câu tục ngữ "cái khó ló cái khôn", thực tế từ đại dịch Covid.

– Hiệu quả của việc sử dụng các bằng chứng:

+ Minh chứng rõ ràng cho ý kiến khó khăn, thử thách có thể tạo ra cơ hội.

+ Tăng tính thuyết phục và tính chân thưc: Luận điểm "biến thách thức thành cơ hội" không còn là lí thuyết suông mà trở nên gần gũi, thực tế, dễ hiểu và giàu sức thuyết phục đối với người đọc.

+ Giúp người đọc có cái nhìn đa chiều, tích cực trước những biến cố lớn trong cuộc sống (như thiên tai, dịch bệnh); truyền cảm hứng về tinh thần lạc quan, chủ động vượt khó.

Câu 5. (1,0 điểm)

Sự tương đồng về ý nghĩa của hai ngữ liệu:

– Phủ nhận lối sống thụ động, chờ đợi may rủi: Khẳng định những giá trị tốt đẹp, cơ hội hay thành quả trong cuộc đời không tự nhiên mà có ("không có gì tự đến", "không tự dưng gõ cửa").

– Đề cao vai trò của sự chủ động và nỗ lực tự thân: Muốn đạt được thành công, con người phải chủ động hành động, tích luỹ kiến thức ("tích nhựa") và dũng cảm đối mặt với những khó khăn, gian khổ trong cuộc đời ("trải qua nắng lửa", "sống tích cực, chủ động và tự tin").

=> Cả hai đoạn trích hướng con người đến thái độ sống tích cực: Hãy chủ động kiến tạo cuộc đời mình thông qua sự kiên trì, bản lĩnh và ý chí vượt khó.

Hướng dẫn giải:

Câu 1. (2,0 điểm)

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn (0,25 điểm):

− Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn.

− Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0,25 điểm): Suy nghĩ về những điều cần làm để biến thách thức thành cơ hội trong cuộc sống.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận (1,5 điểm):

Gợi ý:

– Giải thích:

+ Thách thức: Những khó khăn, thử thách trong học tập, công việc, cuộc sống.

+ Cơ hội: Điều kiện thuận lợi để phát triển, khẳng định bản thân.

=> Biến thách thức thành cơ hội là nhìn nhận khó khăn theo hướng tích cực và tận dụng nó để tiến bộ.

– Những điều người trẻ cần làm để biến thách thức thành cơ hội:

+ Thay đổi tư duy: Đừng xem thách thức là "vật cản" mà hãy coi đây là "bài kiểm tra" hoặc "đòn bẩy". Giữ thái độ lạc quan: Thay vì hỏi "Tại sao việc này lại xảy đến với tôi?", hãy suy nghĩ "Việc này giúp tôi học được điều gì?".

+ Chủ động rèn luyện và chuẩn bị năng lực: Thách thức thường làm lộ ra những lỗ hổng kiến thức. Người trẻ cần tận dụng thời gian này để trau dồi kỹ năng (ngoại ngữ, công nghệ, kỹ năng mềm).

+ Hành động quyết liệt và không sợ thất bại: Cơ hội không đến với người chỉ biết suy nghĩ, nó đến với người bắt tay vào làm. Thất bại trong quá trình đối đầu với thách thức cũng chính là những kinh nghiệm xương máu mà sách vở không thể dạy.

+ Sự sáng tạo và khả năng thích nghi: Người trẻ có lợi thế về sự nhạy bén. Cần tìm ra những hướng đi mới, giải pháp mới cho những vấn đề cũ (tinh thần khởi nghiệp, sáng kiến xanh,...).

– Bài học nhận thức và hành động:

+ Nhận thức: Ý thực được rằng thách thức không phải đường cùng mà là cơ hội để ta tiến bộ và phát triển.

+ Hành động: Ngưng than vãn, bắt đầu hành động từ những điều nhỏ nhất.

=> Thông điệp: Đừng mong cuộc sống bớt khó khăn, hãy mong bản thân mình giỏi giang hơn. Hãy để mỗi cơn bão đi qua là một lần chúng ta trưởng thành và mạnh mẽ hơn.

Câu 2. (4,0 điểm)

a. Bảo đảm yêu cầu về bố cục, dung lượng của bài văn nghị luận:

Bảo đảm yêu cầu về bố cục và dung lượng của bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ).

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Phân tích cảm xúc của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ "Nhớ cơn mưa quê hương".

c. Viết được bài văn đảm bảo các yêu cầu:

HS biết triển khai và làm sáng tỏ vấn đề nghị luận. Sau đây là một số gợi ý:

* Mở bài:

– Giới thiệu tác giả: Lê Anh Xuân là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ thi sĩ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ.

– Giới thiệu tác phẩm: Bài thơ "Nhớ mưa quê hương" là tiếng lòng da diết của một người con miền Nam đang tập kết ra Bắc, gửi trọn nỗi nhớ và tình yêu về mảnh đất quê nội.

* Thân bài:

– Khái quát chung:

+ Đoạn thơ thể hiện sự vận động cảm xúc tinh tế của nhân vật trữ tình: Từ nỗi nhớ hoài niệm về những kỷ niệm tuổi thơ êm đềm đến sự trưởng thành trong nhận thức và tình yêu quê hương đất nước gắn liền với lí tưởng cách mạng.

+ "Mưa quê hương" là hình ảnh xuyên suốt, vừa gợi kỷ niệm tuổi thơ, vừa mang ý nghĩa biểu tượng cho truyền thống và sức sống dân tộc. Cảm xúc nhân vật trữ tình vận động: Nhớ thương → say mê → suy ngẫm → tự hào, xúc động sâu sắc.

– Nỗi nhớ hoài niệm về những kỷ niệm tuổi thơ:

+ Tiếng gọi "Ôi đâu rồi" mở đầu như một lời thảng thốt, đi tìm lại quá khứ đã xa.

+ Liệt kê các trò chơi dân dã như "tàu chuối bẹ dừa", "mảnh chòi nhỏ bé", "tấm mo cau",... Đây là những hình ảnh gắn liền với tâm hồn trẻ thơ trong trẻo, mộc mạc của vùng sông nước miền Tây.

+ Hình ảnh "Mưa cuốn đi rồi": Mưa không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn là dòng chảy của thời gian, cuốn trôi đi những vật chất hữu hình nhưng lại làm bừng sáng những kỉ niệm vô hình trong tâm tưởng.

– Sự trưởng thành của tâm hồn và tình yêu quê hương.

+ Hình ảnh "Sóng nước quê hương dào dạt chảy về khơi": Thể hiện sự kết nối giữa cái nhỏ bé (dòng sông quê nội) và cái rộng lớn (bốn phương trời).

+ Quy luật trưởng thành: "Và ta lớn tình yêu hoà bể rộng". Từ "cơn mưa nhỏ của quê hương", tình yêu ấy đã vươn mình trở nên lớn lao, "rung động cả trăm sông". Cảm xúc của nhân vật trữ tình không còn là nỗi buồn cá nhân mà đã hoà chung vào tình yêu đất nước rộng lớn.

+ Lời cảm thán "Ôi cơn mưa quê hương" đầy tha thiết, khẳng định sự gắn bó máu thịt.

– Say đắm trước vẻ đẹp, âm thanh của mưa – bản tình ca của quê nhà.

+ Phép ẩn dụ: "Mưa là khúc nhạc của bài ca êm mát". Nhân vật trữ tình không chỉ nhìn mưa mà còn "nghe" mưa bằng cả tâm hồn.

+ Sử dụng các động từ chỉ âm thanh và từ láy: "đập", "rơi", "thầm thì", "rào rạt",... tạo nên một không gian âm thanh vừa sống động, vừa gần gũi. Mưa quê hương như lời hát ru, như tiếng tâm tình của đất đai.

– Sự chuyển biến sang cảm xúc hào hùng và bài ca bất khuất:

+ Sự thay đổi trạng thái của mưa: Từ êm mát” sang “phong ba dữ dội”, “chớp giật, sấm gầm”. Đây là hình ảnh tượng trưng cho những biến động của lịch sử và cuộc kháng chiến gian khổ của dân tộc.

+ Hình ảnh “Trang sử nhỏ nhà trường bỗng hoá mưa giông”: Sự kết nối giữa kiến thức sách vở và thực tế chiến đấu. Nhân vật trữ tình nhận ra lí tưởng sống của mình.

+ Âm hưởng lời dạy của tiền nhân: “Tiếng của Cha Ông dựng nước”, lời nhắc nhở “phải ngẩng cao mà bước”. Mưa giờ đây mang sức mạnh của lịch sử, tiếp nối “bài ca bất khuất ngày xưa”.

– Đánh giá nghệ thuật:

+ Thể thơ tự do linh hoạt, cách ngắt nhịp biến hoá theo dòng cảm xúc.

+ Sử dụng điệp từ, điệp cấu trúc (điệp từ "những", "nghe", cấu trúc "nghe như...").

+ Hệ thống từ láy tượng thanh giàu nhạc điệu và các động từ mạnh.

+ Biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ và nhân hoá độc đáo

* Kết bài:

– Khẳng định cảm xúc: Cảm xúc của nhân vật trữ tình là một dòng chảy mãnh liệt: Đi từ cái tôi cá nhân đến cái ta chung của dân tộc, từ hoài niệm quá khứ đến trách nhiệm với hiện tại.

– Liên hệ: Đoạn thơ khơi gợi lòng yêu nước và ý thức về nguồn cuội trong lòng mỗi người đọc.